Khôi phục màu cùng với âm thanh

cảnh quay tại Sài Gòn năm 1930

 

          Đoạn phim gốc được quay năm 1930 tại Sài Gòn của Film Images (www.film-images.fr) sở hữu. Sau này nhờ vào tiến bộ của kỹ thuật, người ta đã phục hồi màu và làm sắc nét. Trong đoạn phim này, chúng ta được xem sinh hoạt của những người Pháp tại Sài Gòn cùng với những sinh hoạt khác của người Việt Nam vào năm 1930 cách đây 90 năm.

Nguồn:https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g293921-i8432-k13340174-Restored_colour_footage_of_1930_s_Saigon_with_sound-Vietnam.html

 

Cảnh em bé bán báo bên công viên Francis Garnier trướ Nhà Hát thành phố

Cảnh sinh hoạt tại chợ Bến Thành bên đường R. Schoroner

Cảnh quán cà phê trên đường Catinat

Cảnh trước khách sạn Majestic

Cảnh khách ngồi thưởng thức cà phê tại Café hôtel de la maison Mottet

Cảnh khách ngồi thưởng thức cà phê tại Café hôtel de la maison Mottet

 

Vì video có kích thước quá lớn nên không tải lên được, xin các bạn thông cảm truy cập bằng đường link sau đây:  https://www.youtube.com/watch?v=eXV0Tv34cVc

Hình ảnh đường Huỳnh Thúc Kháng ngày xưa

LTS. Đường Huỳnh Thúc Kháng nằm trục Đông Bắc – Tây Nam, xưa nối đại lộ Charner cạnh tòa Justice de Paix với đường Mac-Mahon và kéo dài tới nhà ga dưới cái tên là đường M. de Monlaü.

Về sau là đường Hamelin. Trước đó, phần này nối đại lộ Kitchener với đại lộ Charner. Sau khi có công trình chỉnh trang đại lộ la Somme, con đường này bị cắt làm hai: phần Tây Nam (Kitchener) giữ tên là đường Hamelin và ngày 29 tháng 3 năm 1917, phần Đông Bắc (Charner) lấy tên là Đỗ Hữu Vị.

Thời chánh phủ Việt Nam đổi lại là Huỳnh Thúc Kháng

Vị trí đường Đỗ Hữu Vị trong bản đồ 1926

Bản đồ 1958 là đường Huỳnh Thúc Kháng

Sau đây là bài “ Hình ảnh đường Huỳnh Thúc Kháng ngày xưa” của trang Thoixua.vn.

Nhìn lại con đường Huỳnh Thúc Kháng cách đây 6O năm trước, nằm cạnh đường Hàm Nghi-Chợ Củ…,nay chúng ta cùng hoài niệm về đường “Huỳnh Thúc Kháng” thời Việt-Nam Cộng-Hòa nhé, hẳn quý vị đã từng nghe nhắc đến, với tôi, đó không chỉ là một cái tên gợi lên nhiều hoài niệm, mà nó còn là cả quãng đời tuổi thơ gắn bó của mình đấy, khu chợ nổi tiếng một thời tại Sài Gòn, cả gia đình ad từng một thời buôn bán trong chợ này cả trước và sau 75 đấy ,con đường này đã quá nổi tiếng ,không biết có ai còn nhớ không ta.

– Kỷ niệm về đường Huỳnh Thúc Kháng.

Cũng lậu quá rồi không biết còn nhớ hay không ,nhưng thôi kệ đi mình cứ nhớ tới đây viết tới đó hen quý vị ,hồi thời ông nội ad thì con đường này có nhà in, nhà may và tiệm đóng giầy, đến đời cha ad thì người ta gọi là chợ Trời ,chuyên bán hàng đồ điện tử, băng, đĩa (đĩa Than), hồi xưa chợ này sầm uất lắm, giờ thì yên hơn rồi, đầu Pasteur – Huỳnh Thúc Kháng là rạp Hồng Bàng nằm ngay góc chợ Cũ là rạp Nam Việt, kế bên rạp có gia đình người Hoa chuyên trị bong gân tay chân rất hay (không biết có ai từng chữa tại đây không) chứ ad là có đó nha.

Tiếp theo là khu chợ cũ Đại lộ Hàm Nghi hồi đó chủ yếu là ngân hàng và những dãy nhà cổ (theo cách gọi bây giờ) của người Hoa sinh sống, mang kiến trúc Pháp đặc trưng của vùng Sài Gòn – Chợ Lớn, chủ yếu nhà lầu 2 đến 3 tầng và mỗi dãy phố là của một ông chủ giàu có người Hoa đầu tư để cho thuê, người ta nói khi xây nhà người Hoa luôn làm một đạo bùa trấn giữ và gửi một phần linh hồn của mình vào trong ngôi nhà đó, vừa để quản lý điền trạch thuận lợi làm ăn vừa để giữ nhà mãi mãi là của mình. 

Khoảng cuối thập niên 90 khi tiệm bánh Như Lan làm ăn thịnh vượng, bà Dậu chủ hiệu Như Lan đã mua lại một lúc 3 căn nhà cổ ở góc đường Hồ Tùng Mậu – Hàm Nghi – Hải Triều rồi đập ra xây thành cái hiệu bánh Như Lan hoành tráng như bây giờ, thời điểm đó người ta chỉ nói bà phá di sản, không biết lời đồn đoán về linh hồn của ngôi nhà đúng hay sai nhưng giờ bà Dậu không còn là chủ của hiệu Như Lan nữa.

Như đã nói đường Huỳnh Thúc Kháng rất bé, gần như là đường phía sau chứ không phải mặt tiền vì vậy mà kiến trúc Pháp nằm trong các con đường nhỏ này ngày xưa ra sao cũng rất ít ai biết vì rất ít ai bỏ thời giờ chụp hình ở trong các ngõ kẹt này ,nhưng nhìn chúng ta thấy kiến trúc Pháp vẫn còn đó dù rằng các công trình này không to lớn bề thế, hay đẹp nhưng nó tạo nên 1 khung trời riêng.

Đó là khung trời Sài Gòn của 1 thời đại rõ ràng mà ngày nay người ta có muốn “duplicate” xây lại kiến trúc Pháp thì nó cũng không giống kiến trúc Pháp ngày nay nó có cái hơi hướm của ngày nay, chứ nó không có linh hồn của ngày cũ, chưa kể những người thiết kế ngày nay, thường là xây kiểu bê 1 nửa tòa nhà bên Pháp, với 1 nửa tòa nhà bên Anh, rồi ghép lại nên nó không có ra cái gì với cái gì ,nhìn thoáng qua thì nó cổ, nó Pháp, nhưng vật liệu, phù điêu, mỹ thuật thì rất ư là “xưởng đúc” của năm 2019, vì lẽ đó mà những công trình xây thời Pháp, dù đơn giản như trong hình nhưng nó tạo ra 1 dư âm cũ rất là “Sài Gòn” … của những năm quá khứ.

Nguồn: https://thoixua.vn/sai-gon-xua/hinh-anh-duong-huynh-thuc-khang-ngay-xua.html

NGÀY ẤY VÀ BÂY GIỜ

1571. Góc Phan Thanh Giản - Đinh Tiên Hoàng xưa và nay.

1572. Cổng trường Lasan Taberd xưa và nay.

1573. Lê Lợi nhìn từ công trường Quách Thị Trang xưa và nay.

1574. Một đoạn Tự Do xưa và nay.

1575. Đường Trương Công Định trước hotel Meyerkord BOQ xưa và nay.

1576. Giao lộ Phan Thanh Giản - Nguyễn Bĩnh Khiêm xưa và nay.

1577. Ngả tư Hai Bà Trưng - Phan Thanh Giản xưa và nay.

1578. Rạp Kinh Đô Tân Định xưa và nay.

1579. Góc Nguyễn Văn Thinh - Tự Do xưa và nay.

1580. Đường Trần Hưng Đạo nhìn từ Nancy xưa và nay.

Nguồn Tim Doling,  Trung Ngo

Thần dược trị bá bệnh của một thời

 

 

(PL)- Sau 1975, dầu Nhị Thiên Đường ngừng hoạt động. Dòng họ Vi ra định cư nước ngoài và nhãn hiệu Nhị Thiên Đường tuy không còn sản xuất ở Việt Nam nhưng vẫn được sản xuất ở nước ngoài.

 

 

Thời bao cấp xuất hiện những chai dầu Nhị Thiên Đường giả mạo, sau này người Việt xài dầu Nhị Thiên Đường sản xuất ở Hong Kong nhập về.

Khi còn học cấp I, bọn trẻ con chúng tôi đều biết câu đồng dao: “Nhất dương chỉ, Nhị thiên đường, Tam tông miếu, Tứ đổ tường, Ngũ vị hương, Lục tào xá”, bốn câu sau lúc đó chưa biết là gì, chỉ biết hai câu đầu. Nhất dương chỉ là môn võ tuyệt luân trong truyện kiếm hiệp Kim Dung, mà ngày đó kiếm hiệp Kim Dung người miền Nam phần nhiều đều nằm lòng. Dầu Nhị Thiên Đường còn phổ biến hơn vì phụ nữ, nhất là các cô, các bà lớn tuổi ít ai không có trong túi một lọ dầu ve bằng ngón út đựng ít dầu màu nâu đỏ mang nhãn hiệu ông Phật mập này.

Dầu xài mọi lúc, mọi nơi

Tôi hồi nhỏ vẫn được bà thỉnh thoảng nhờ ra tiệm tạp hóa mua dầu Nhị Thiên Đường mỗi khi hết. Rất khó quên cái cảm giác cầm về hộp giấy vuông vức, lấy chai dầu đưa cho bà, còn hộp giấy và tờ hướng dẫn sử dụng chữ nhỏ li ti thì gỡ ra liệng vô sọt rác. Hãng sản xuất luôn kèm tờ hướng dẫn gấp nhỏ cuộn sẵn trong khi người dùng chẳng mấy khi xem vì đều biết rõ cách dùng từ lâu.

Dầu Nhị Thiên Đường lúc đó được bà con lao động gọi là “dầu trị bá bệnh” vì hễ khó ở là người ta lấy ra xài. Đau đầu lấy ra thoa hai thái dương, ho thoa cổ, đau bụng thoa chỗ bao tử, cảm lạnh sổ mũi thoa hai lỗ mũi, cần cạo gió thì thoa lưng, đau cơ đâu thoa đó. Cần xông hơi khỏi cần kiếm lá xông chi mắc công, nhỏ vài giọt dầu vào nồi nước sôi là xong, chẳng may trúng thực cũng cho vài giọt vào ly nước nóng uống. Thậm chí côn trùng cắn, dị ứng cũng thoa, rồi mèo cào, gai xước, chảy máu thì dầu xài như thuốc sát trùng hay cồn y tế. Đến mức sâu răng cũng lấy cây tăm quấn miếng bông gòn thấm dầu chấm vào chỗ đau nhức… thì đúng là xài dầu đã thành… nghiện.

Nhiều người miền Bắc rất ngạc nhiên khi thấy người miền Nam, kể cả nam giới thường hay bỏ trong túi một lọ dầu nước như một thứ bửu bối phòng thân khi ra đường. Đó là thói quen dùng dầu gió rất khó bỏ một thời.

 

Hướng dẫn sử dụng dầu Nhị Thiên Đường.

Một thời vang bóng

Dầu Nhị Thiên Đường là sản phẩm của nhà thuốc Nhị Thiên Đường của người Quảng Đông do gia đình họ Vi sáng lập. Ban đầu chỉ xuất hiện ở những khu vực có người gốc Quảng Đông ở Chợ Lớn, sau lan dần ra vì người Việt dùng rất nhiều, đây là một trong những sản phẩm rất lâu năm ở Việt Nam, có cơ sở khác ở Malaysia, Singapore... Tại Chợ Lớn, nhà thuốc đặt ở 47 Canton, sau này là Triệu Quang Phục. Trong cuốn niên giám Đông Dương 1933-1934 còn ghi lại rõ ràng: Nhị Thiên Đường Pharmacie asiatique 47 rue de Canton, Telephone no 58 Directeur Vi-Khai Chợ Lớn.

Sản phẩm chủ lực ban đầu của nhà thuốc Nhị Thiên Đường là ngoại cảm tán, một loại thuốc trị cảm rất hiệu nghiệm, bán rất chạy. Ngoài ra còn dầu, gồm hai loại: dầu gió nước và dầu cù là cùng mang tên Nhị Thiên Đường.

Giai đoạn đầu dầu cù là bán được, vì lúc đó người miền Nam ưa dùng dầu cù là, trong đó có hiệu Mac Phsu do người Myanmar (còn gọi là người Cù Là) sinh sống ở Việt Nam bán. Dầu cù là Mac Phsu cũng đi vào câu đồng dao “Bòn bon sicula, bánh tây sữa hột gà, dầu cù là Mac Phsu” cho thấy sản phẩm cũng rất được ưa chuộng nhưng sau này nhiều người thích chuyển qua xài dầu gió dạng nước hơn và đó cũng là lúc dầu Nhị Thiên Đường lên ngôi, bán khắp cả Đông Dương. Thậm chí đã có lúc từ Nhị Thiên Đường được dùng để nói về dầu gió, tương tự như Honda được dùng để nói về xe máy. Mãi sau này Nhị Thiên Đường mới có một đối thủ xứng tầm là dầu khuynh diệp Bác sĩ Tín.

Cây cầu mang tên Nhị Thiên Đường

Bên bờ kênh Đôi thuộc quận 8, trên trục lộ giao thông từ Sài Gòn đi Long An có một cây cầu bắc qua được xây từ năm 1925 bởi nhà thầu Vallois-Perret. Cầu có nhiều nét kiến trúc rất đẹp, đặc biệt ở phần ban công thép và các trụ đèn trên cầu có nét đặc trưng không thể lẫn lộn với bất kỳ cây cầu nào khác.

Do cầu từ lúc xây dựng đã mang tên Nhị Thiên Đường và đã có khá nhiều giai thoại về tên gọi này.

Có giai thoại cho rằng trước đây nhà máy sản xuất thuốc và dầu Nhị Thiên Đường nằm ở bên phía đường Trần Hưng Đạo và Nguyễn Văn Dũng, còn công nhân thì ở khu vực ngoại thành phía bên kia kênh Đôi. Hằng ngày để đi đến chỗ làm các công nhân đều phải đi đò qua kênh Đôi rất mất thời gian và nguy hiểm. Ông chủ Nhị Thiên Đường quyết định bỏ tiền cùng với chính phủ Nam Kỳ lúc đó xây nên cây cầu này để làm việc thiện cho dân chúng thuận tiện đi lại, trong đó có các công nhân của ông. Cũng có giai thoại cho rằng khi xây cầu thì chính phủ Nam Kỳ vận động ông chủ Nhị Thiên Đường ủng hộ một phần tiền xây cầu để đổi lấy việc đặt tên cầu chứ không phải toàn bộ kinh phí xây cầu vì số tiền này rất lớn.

Giai thoại khác là kinh phí xây cầu đều do chính phủ Nam Kỳ lúc đó bỏ ra. Do ở gần ngay nơi chân cầu vốn có một dãy nhà kho lớn là nơi chứa gạo và sản phẩm của dầu Nhị Thiên Đường. Trước đây địa điểm này được dân chúng gọi là kho Nhị Thiên Đường nên khi xây cầu xong, người ta lấy luôn tên Nhị Thiên Đường đặt cho cây cầu.

Không rõ trong các giai thoại trên cái nào là chính xác nhất nhưng chắc chắn là đều có liên quan đến nhãn hiệu Nhị Thiên Đường.

Quảng cáo và quảng bá chữ Quốc ngữ

Để trở thành một thương hiệu lớn, đương nhiên không thể thiếu sự thành công của quảng cáo. Để quảng bá nhãn hiệu Nhị Thiên Đường, ông chủ đã chọn cách khá độc đáo, đó là thay vì đăng quảng cáo trên sách, báo thì ông ta thuê một số trí thức viết ra các bộ sách quảng cáo bằng chữ Quốc ngữ, luôn cả chữ Pháp và Hán gọi là Vệ sinh chỉ nam. Trong cuốn sách này in đầy hình ảnh và chữ quảng cáo cho các cao đơn hoàn tán của Nhị Thiên Đường, đồng thời in kèm vào trong đó các loại thơ văn để người xem có thể đọc thêm. Chẳng hạn bên cạnh quảng cáo dầu cù là Ông Tiên là trích đoạn thơ Lục Vân Tiên, bên cạnh nhãn hiệu Nhị Thiên Đường là từng phần Nghĩa hiệp kỳ duyên, bộ truyện ngôn tình cực kỳ ăn khách về mối tình Việt - Khmer lúc đó của Nguyễn Chánh Sắt hay còn gọi Chăn Cà Mum (tên nhân vật chính). Nhiều khi khách đang đọc quảng cáo thuốc xổ lãi thì được đọc thêm Hậu chàng Lía, hay các mối tình uyên ương ly hận của Hồ Biểu Chánh...

Ban đầu mấy tập sách này tặng cho khách mua thuốc hay khách qua đường để quảng cáo nhưng sau khách xin nhiều quá để đọc nên cuối cùng nhà thuốc phải in số lượng lớn và bán với giá rẻ, chỉ vài cắc một bản. Sách này không bán ở nhà sách mà bán ở chợ, bến xe… cho người lao động, khách bình dân mua đọc.

Những nhà văn không có tiền in sách đã chọn cách đưa in ở sách quảng cáo nhà thuốc, đây cũng là một kênh tốt để đưa được tác phẩm đến với người đọc.

Trong cuốn Phê bình và cảo luận, nhà phê bình Thiếu Sơn đã kể lại: “Lần đầu tiên tôi được đọc cụ Hồ Biểu Chánh trong một cuốn sách quảng cáo của nhà thuốc Nhị Thiên Đường. Tôi để ý tới tiểu thuyết của cụ rồi kiếm coi ở loại sách như những truyện Tàu in xấu, để hạ 4 cắc mà luôn luôn bán dưới giá đó. Khi tôi gặp cụ, tôi thường khuyên cụ soạn lại tất cả tiểu thuyết của cụ cho in lại, trình bày như loại sách của Tự Lực Văn Đoàn của Tao Đàn hay Tân Dân. Cụ nghe ý kiến của tôi một cách chăm chú có vẻ tán thành nhưng rồi lại bỏ qua cho đến nỗi tới nay muốn đọc lại những tác phẩm của cụ cũng không biết kiếm đâu có mà đọc”.

Vì sao nhà văn Hồ Biểu Chánh không muốn in sách đẹp? Vì ông biết nếu sách in đẹp sẽ phải bán mắc và như vậy sẽ không đến được tay những độc giả bình dân thân thiết của ông. Chính nhờ những cuốn sách quảng cáo giá rẻ in xấu như Vệ sinh chỉ nam của nhà thuốc Nhị Thiên Đường mà văn chương chữ Quốc ngữ bình dân giai đoạn đó đã cực kỳ phong phú và phổ biến rộng khắp trong tầng lớp dân chúng.

Ba chữ Nhị Thiên Đường bằng gạch xây vẫn còn sau cả trăm năm biến đổi.

Ảnh: NGUYỄN MINH VŨ

 

Căn nhà 47 Triệu Quang Phục đã đổi chủ, hiện nay trên tầng cao nhất vẫn còn đủ ba chữ Nhị Thiên Đường xây bằng gạch xa xưa. Mong rằng căn nhà được bảo tồn và giữ lại một nhãn hiệu rất lâu, rất quen thuộc với người Sài Gòn.

PHẠM TRƯỜNG GIANG

 

Nguồn:https://plo.vn/van-hoa/ho-so-phong-su/than-duoc-tri-ba-benh-cua-mot-thoi-636904.html

 

Tòa thị chính Sài Gòn

- Lâu đài trăm năm bao giờ rộng cửa?

  

Giữa một Sài Gòn huyên náo, cao ốc đủ kiểu lô xô, vẫn còn một chốn yên bình, đầy nét châu Âu cổ điển hiếm có. Đó đúng là một lâu đài, tuy chỉ có hai tầng nhưng dáng dấp hùng vĩ, phong cách trang nhã. Tòa lâu đài còn toát ra vẻ quyến rũ từ những cành lá nguyệt quế chạm khắc tỉ mỉ trên các vòm cong, khung cửa sổ, cột trang trí. Và nhất là những bức tượng phụ nữ để ngực trần khỏe khoắn - biểu tượng khát vọng tự do của cuộc Cách mạng Pháp 1789.

 

Hãy đến gần hơn để thưởng ngoạn nhiều chi tiết độc đáo của tòa nhà. Trước nhất là năm bộ cửa đúc bằng gang, sơn xanh rắn rỏi ở cổng vào. Đó không phải là những bộ cửa kín bưng theo kiểu thành quách mà là cửa trổ hình hoa văn rất thanh thoát. Trung tâm mỗi cánh cửa là hình dáng hai chữ V và S được khéo léo lồng vào nhau. V viết tắt cho Ville còn S chính là Sài Gòn. Ville de Saigon, tiếng Pháp, nghĩa là thành phố Sài Gòn!

Càng bất ngờ hơn, khi nhận ra ba chữ S - H - V được khắc trang trọng nơi các phù điêu lớn gắn bên trên các vòm cửa cổng vào. Đó là từ viết tắt của Saigon - Hotel de Ville! Tòa lâu đài có một không hai này chính là Tòa thị chính Sài Gòn, xây dựng từ 100 năm trước. Người dân thời Pháp quen gọi tòa nhà này là “Dinh Xã Tây”, đến những năm 1950, chính quyền Việt quản trị thành phố, gọi đây là “Tòa đô chánh”. Sau tháng 4.1975 đến nay, tòa nhà là trụ sở của HĐND và UBND TP.HCM. 

 

Dinh Xã Tây vào thời điểm sắp hoàn thành năm 1908. Hai cánh trái và phải của tòa nhà chính, thuở ban đầu chỉ có một tầng, những năm 1950 mới thêm một tầng. Ảnh: Tư liệu 

Dù chưa có tên riêng như Dinh Độc Lập hay Dinh Gia Long, tòa nhà 86 Lê Thánh Tôn có một vị trí đặc biệt trong ký ức người Sài Gòn và du khách bốn phương. Bởi đó không chỉ là một kiến trúc đẹp mà còn là biểu tượng cho lịch sử thanh xuân và năng động của thành phố này. 

Khám phá lâu đài mỹ lệ 

Người viết xin mạo muội làm người hướng dẫn “không chuyên” và “không phép” trong dinh thự này, bởi với chút may mắn của nghề báo, hơn ba mươi năm qua, người viết đã có một số lần đến dự hội họp và chụp ảnh trong tòa nhà. Lần đầu tiên, khoảng 1988, người viết cùng một đồng nghiệp báo Tuổi Trẻ đến đây phỏng vấn ông Chủ tịch thành phố nhân dịp năm mới. Làm việc với “Thị trưởng” xong, hai phóng viên “tranh thủ” dạo quanh đại sảnh bên dưới và bên trên.

Lúc ấy, chúng tôi - tuổi 20 tinh nghịch, thích nhất là được “đi trộm” trên thảm đỏ của chiếc cầu thang màu trắng cẩm thạch quý phái, nằm ở giữa đại sảnh bên dưới, vốn chỉ dành cho khách VIP hay ngoại giao. Thêm nữa, được chụp hình nơi chiếu nghỉ của cầu thang trước bức vách có hai bức tượng chú bé thiên thần bụ bẫm đang nâng niu ba chữ S-V-H. Và rồi, trầm trồ khám phá chiếc cầu thang hình xoắn ốc rất đẹp, màu xanh rêu cổ kính dẫn lên tháp đồng hồ.

Cầu thang từ sảnh bên dưới lên lầu. Ảnh tác giả chụp ngày 14.6.2019

Lúc ấy, chúng tôi thấy trần nhà của đại sảnh trên lầu và nhiều bức tường còn lưu dấu tích của những bức tranh hoành tráng song đã phai mờ. Những năm kế tiếp, chúng tôi có nhiều dịp vào “trụ sở Ủy ban”, để dự những cuộc tiếp khách nước ngoài và các cuộc tiếp tân hay hội nghị ở nhiều phòng ốc khác nhau trong tòa nhà. Kể cả có một tối chờ đợi khá lâu trong phòng khách quốc tế để đưa tin đoàn cố vấn an ninh quốc gia Mỹ - thời Tổng thống Clinton đến gặp lãnh đạo cao nhất của thành phố.

Cảm tưởng chung của những lần viếng thăm thoáng qua xa xưa là tòa nhà rất kiều diễm nhưng bắt đầu phôi pha, xuống cấp từ tường vôi đến cửa nẻo và ánh đèn. Ngay cả mặt tiền tòa nhà, những năm đó thường xuyên “ngự trị” một hàng rào thấp và hoen rỉ, lấn chiếm cả vỉa hè của người đi bộ. Tất cả chỉ làm tăng thêm sự bí ẩn của những “công đường” kín cổng cao tường.

 

Trang trí vòm nhà tầng lầu. Ảnh tác giả chụp ngày 14.6.2019

Tuy nhiên, tòa nhà giống như nàng Lọ Lem đã thay da đổi thịt, lộng lẫy trở lại từ những năm đầu thế kỷ XXI. Thật vậy, điều nhìn thấy ngay từ đầu là tòa nhà được sơn phết tươm tất, rạng rỡ hàng năm. Vỉa hè trước cửa được để thoáng và có thêm các chậu hoa trang trí vui mắt. Giờ đây, du khách có thể đi bộ băng qua mặt tiền tòa nhà và được dừng chân chụp hình ngay phía trước. Tối đến, tòa nhà được chiếu sáng, nhìn từ xa càng thấy vẻ yêu kiều có một không hai của một lâu đài cổ điển giữa một rừng cao ốc và công trường metro lổn nhổn.

Đặc biệt, năm 2012, người viết cùng một kiến trúc sư trẻ có được “đặc ân” đi chụp ảnh bên trong và trên nóc tòa nhà, suốt một chiều thứ Bảy. Nếu so với những tòa thị chính Paris, Vienna, Philadelphia, San Francisco - những tòa lâu đài cổ điển tuyệt đẹp mà người viết từng viếng thăm thì Tòa thị chính Sài Gòn quy mô nhỏ hơn nhưng mỹ lệ không kém! 

Ban công trông ra đường Nguyễn Huệ. Ảnh tác giả chụp ngày 14.6.2019

Càng thú vị hơn hẳn, theo người viết, Tòa thị chính Sài Gòn đang lưu giữ một “báu vật lịch sử”, một chứng tích về lịch sử thành phố và tầm nhìn thiết kế đô thị. Đó chính là bức tranh lớn vẽ màu toàn cảnh quy hoạch Sài Gòn năm 1900 đang trưng bày tại phòng tiếp khách quốc tế trên lầu tòa nhà. Bức tranh được đặt trong một khung gỗ màu nâu đen được chạm trổ công phu - chất liệu và kiểu dáng châu Âu cận đại.

Ngắm nhìn bức tranh, ta có thể nhận ra người xưa đã thiết kế Sài Gòn là một đô thị xinh xắn hoàn chỉnh, một đô thị vườn chan hòa cây xanh, công viên, sông nước. Những con đường thẳng tắp, những phố chợ, bến cảng, công thự, trường học, nhà phố, tượng đài... đều được sắp đặt hài hòa, cân đối. Đó chính là Sài Gòn hiện đại thuở phôi thai mà dấu tích và “gia tài” để lại là quận Một ngày nay với tất cả vẻ đẹp và thế mạnh không quận nào có được!

Kỷ niệm tuổi bách niên thiết thực

Lần mới nhất người viết bước vào “tòa nhà Ủy ban” là tháng Sáu vừa rồi. Đứng ở ban công trên tầng lầu, nhìn ra đại lộ Nguyễn Huệ và bờ sông Sài Gòn, thêm một lần nữa, trong tôi dâng trào cái cảm giác rưng rưng nể phục tầm nhìn của người xưa làm nên Sài Gòn tân tiến. Quả thực, vị trí đặt tòa “thị chính” Sài Gòn rất đắc địa. Người xưa đã mất hơn 30 năm để cân nhắc vị trí và chắt chiu tiền bạc để xây dựng nên tòa nhà này.

Trong các thập niên 1860 - 1870, chính quyền thành phố đã thuê một phần khách sạn Cosmopolitan hay còn gọi là tòa nhà Wantai (nay là nhà Hải quan) và rồi khách sạn Continental làm trụ sở tạm. Trên bản vẽ quy hoạch Sài Gòn năm 1880 còn lưu giữ tại Thư viện quốc gia Paris, ta có thể nhận ra một công viên - vườn cây được giữ không xây cất ở cuối con kênh đâm thẳng ra sông Sài Gòn. Đó chính là đất để dành xây tòa thị chính khởi công năm 1898, hoàn thành năm 1909.

Hình Dinh Xã Tây trên tranh vẽ quy hoạch Sài Gòn 1900

đang lưu giữ trong tòa nhà này

Tòa thị chính Sài Gòn nằm cuối con kênh Chợ Vải vốn tấp nập từ thời thành Gia Định, sau này trở thành đại lộ Charner, nay là Nguyễn Huệ - con đường phồn hoa bậc nhứt. Đồng thời, đó cũng là vị trí tiếp giáp nhiều giao lộ tỏa đi nhiều hướng dễ dàng. Đặt tòa thị chính tại đây là xây đắp cơ ngơi làm việc bền vững và tiện lợi cho bộ máy quản trị thành phố.

Mặt khác, tòa nhà với kiểu kiến trúc thoáng đạt, không phải tháp ngà hay gác tía, đã tạo ra hình ảnh chính quyền thân thiện, gần với đời thường, nhất là đời sống kinh tế. Phải chăng các tác giả thiết kế “Dinh Xã Tây“ mong muốn các thị trưởng và các đại biểu hội đồng thành phố hành xử việc nước tại đây, sẽ nuôi dưỡng được tầm nhìn rộng mở và ý tưởng sáng tạo, không gò bó? 

Tìm hiểu qua các sách báo xưa, chúng ta có thể biết thêm Tòa thị chính Sài Gòn, ngay từ đầu không chỉ là nơi đặt “bàn giấy” của các quan. Dinh thự nguy nga tại đây còn là nơi triển lãm tranh ảnh, họa đồ, phát thưởng, gặp gỡ người giỏi. Giống như nhiều tòa thị chính châu Âu, tòa nhà là chốn lui tới của người dân khi làm các thủ tục hộ tịch, ký giấy giá thú, kể cả tham dự các kỳ thi hay giải thưởng công cộng. Báo Phụ Nữ Tân Văn vào năm 1929 đã tường thuật một cuộc thi nuôi con khỏe đẹp - diễn ra và trao giải ngay tại Dinh Xã Tây!

Năm nay, tòa nhà trụ sở HĐND và UBND TP.HCM tròn tuổi bách niên nhưng lạ lùng thay, kiến trúc kỳ tác và dinh thự quan trọng đó chưa được xếp hạng di tích nào cả. “Còn chờ ai nữa, HĐND - cơ quan dân cử có đủ thẩm quyền, cần gắn bảng kỷ niệm lịch sử cho tòa lâu đài trăm năm của mình!” - một cử tri đã khẩn thiết đề nghị như trên tại một cuộc hội thảo gần đây của HĐND TP.HCM về việc giữ gìn và phát huy giá trị di sản. Trước cửa tòa nhà cần sớm có bảng ghi lịch sử xây dựng công trình, những đặc điểm mỹ thuật và sự kiện lịch sử chính yếu. Bên trong tòa nhà nên dành không gian cho một dạng bảo tàng không chỉ lịch sử tòa nhà mà còn có lịch sử chính quyền thành phố.

 

 

Chim bồ câu và du khách trước tòa nhà trụ sở HĐND và UBND TP.HCM chiều 15.7.2019

Hơn thế nữa, hãy mở cửa tòa nhà uy nghi ấy vào những ngày lễ nhất định như dịp Tết và Quốc khánh cho cử tri, cho dân và du khách vào thưởng ngoạn. Nhất là cần có cách giới thiệu thực tế và ngay cả online, hình ảnh các phòng ốc tiêu biểu và đặc biệt là bức tranh quy hoạch Sài Gòn năm 1900 tại đây.

Trong tương lai, nếu bộ máy của chính quyền thành phố cần thêm phòng ốc làm việc thì hãy di dời sang cơ sở khác chứ không được phá bỏ và xây dựng mới chính tòa nhà này hay tòa nhà “Dinh Thượng Thơ”- 59 và 61 Lý Tự Trọng phía sau (đây cũng là trụ sở tòa thị chính kiêm quản cả Sài Gòn và Nam Kỳ khi chưa có tòa thị chính Sài Gòn).

Tòa thị chính Sài Gòn không chỉ là một kỳ tác nghệ thuật của Việt Nam, một chứng tích quý hiếm về tuổi đời thành phố mà còn là công trình tâm huyết, được xây dựng bởi chính tiền thuế của dân và tim óc của nhiều thế hệ chuyên môn. Nó cần được nâng niu, bảo tồn đúng cách và trở thành một địa chỉ sinh hoạt văn hóa sáng tạo trong thế kỷ XXI chứ không chỉ là một dinh thự làm việc đơn thuần và lãng phí các giá trị giàu có mang bản sắc Sài Gòn hơn 100 năm.  

                                                                                                        Phúc Tiến

 Nguồn: https://nguoidothi.net.vn/toa-thi-chinh-sai-gon-lau-dai-tram-nam-bao-gio-rong-cua-19811.html